Ae hay nghe từ "ETF" nhưng ít ai để ý rằng thực ra có hai loại rất khác nhau: ETF thông thường (plain vanilla ETF) và ETF phái sinh (leveraged/inverse ETF).

ETF thông thường — loại mà ae đang mua ở Việt Nam như E1VFVN30, FUEVFVND, FUEVN100 — hoạt động đơn giản: quỹ mua rổ cổ phiếu theo đúng tỉ trọng của chỉ số. Chỉ số tăng 5%, NAV quỹ tăng ~5%. Không có gì kỳ diệu ở đây.

ETF phái sinh thì khác hoàn toàn. Leveraged ETF sử dụng hợp đồng tương lai và swap để khuếch đại lợi nhuận (và lỗ) — thường là 2x hoặc 3x. VN30 tăng 5% thì ETF 2x tăng ~10%. Ngược lại VN30 giảm 5% thì ETF 2x giảm ~10%. Inverse ETF hoạt động ngược chiều chỉ số — thiết kế cho người muốn "short" thị trường.

Ở Việt Nam hiện tại, tất cả 15 ETF nội địa đang niêm yết trên HOSE đều là ETF thông thường — không có leveraged hay inverse ETF nào. Ae sẽ gặp loại này chủ yếu trên thị trường Mỹ: ProShares Ultra S&P500 (SSO, 2x), Direxion Daily Semiconductor Bull 3x (SOXL).

Vấn đề nguy hiểm nhất của leveraged ETF là "volatility decay": ngày 1, thị trường giảm 10%, ETF 2x giảm 20% (từ 100 xuống 80). Ngày 2, thị trường tăng 10%, ETF 2x tăng 20% (từ 80 lên 96). Sau 2 ngày thị trường mất 1% nhưng ETF 2x mất 4%. Càng giữ lâu, càng bị ăn mòn nặng hơn.

SOXL từng đạt đỉnh ~74 USD vào cuối 2021, rồi giảm xuống còn ~6 USD vào tháng 10/2022 — mất ~92% trong chưa đầy 1 năm. SOX Index chỉ giảm ~45% cùng giai đoạn. Đòn bẩy 3x không có nghĩa là lỗ 3x — nó còn tệ hơn nhiều do volatility decay.

Tóm lại: ETF thông thường như E1VFVN30 hay FUEVFVND phù hợp để nắm giữ dài hạn. Leveraged/inverse ETF là công cụ của trader ngắn hạn, không phải để hold. Nếu ae chưa qua được giai đoạn lỗ lần đầu với cổ phiếu thường thì leveraged ETF chắc chắn không phải thứ ae cần tiếp xúc lúc này.