Chào ae, mình đầu tư chứng khoán cũng được 5 năm rồi, và thấy có nhiều bạn mới hay hỏi mấy chỉ số P/E, P/B, ROE nó là cái gì, đọc ở đâu cũng thấy nhưng chả hiểu dùng sao. Hôm nay mình viết một bài gom hết lại, giải thích kiểu người thật việc thật, không sách vở nhé.

Đầu tiên là P/E (Price to Earnings). Công thức đơn giản thôi: P/E = Giá cổ phiếu / EPS (lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu). Hiểu nôm na, P/E cho biết ae đang trả bao nhiêu đồng để mua 1 đồng lợi nhuận của doanh nghiệp. Ví dụ P/E = 15 nghĩa là ae bỏ 15 đồng để đổi lấy 1 đồng lãi mỗi năm, nói cách khác nếu lợi nhuận giữ nguyên thì 15 năm ae hoàn vốn. P/E thấp thường được coi là rẻ, P/E cao là đắt, NHƯNG đừng vội. P/E cao có thể vì thị trường kỳ vọng doanh nghiệp tăng trưởng mạnh trong tương lai, chứ không hẳn là đắt vô lý.

Lấy ví dụ thực tế cho dễ hình dung. VNM (Vinamilk) là doanh nghiệp đầu ngành sữa, tăng trưởng đã chậm lại nên P/E thường loanh quanh 15-18, phản ánh kỳ vọng ổn định chứ không bùng nổ. FPT thì khác, mảng công nghệ tăng trưởng đều hai chữ số mỗi năm nên thị trường sẵn sàng trả P/E cao hơn, có giai đoạn lên 20-25 vẫn có người mua vì họ tin lợi nhuận năm sau còn to hơn. Còn VCB (Vietcombank) thì lại là chuyện khác, mình sẽ nói ở phần P/B vì với ngân hàng dùng P/E không đủ.

Tiếp theo là P/B (Price to Book). Công thức: P/B = Giá cổ phiếu / Giá trị sổ sách trên mỗi cổ phiếu (book value). Book value hiểu đơn giản là vốn chủ sở hữu chia cho số cổ phiếu, tức là nếu giải thể công ty bán hết tài sản trả hết nợ thì còn lại bao nhiêu. P/B = 1 nghĩa là ae mua đúng bằng giá trị sổ sách, P/B = 2 là trả gấp đôi. Vậy khi nào P/B quan trọng hơn P/E? Đó là với ngành ngân hàng và mấy ngành mà tài sản trên sổ sách phản ánh sát giá trị thật. Ngân hàng có lợi nhuận biến động mạnh theo trích lập dự phòng nợ xấu, nên P/E hay bị méo, lúc đó ae nhìn P/B chuẩn hơn. Ví dụ VCB nhiều năm giao dịch P/B quanh 3-4 lần, cao hẳn so với các bank khác chỉ 1-1.5 lần, vì VCB được coi là chất lượng tài sản tốt, nợ xấu thấp nên thị trường trả premium.

Cuối cùng là ROE (Return on Equity) = Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu. Đây là chỉ số mình thích nhất, nó cho biết doanh nghiệp xài 1 đồng vốn của cổ đông đẻ ra bao nhiêu đồng lãi. ROE trên 15% thường được xem là tốt, trên 20% mà duy trì nhiều năm thì là doanh nghiệp chất. VNM hay FPT giai đoạn đỉnh cao ROE đều trên 20-25%, đó là lý do nhà đầu tư mê. NHƯNG đây là cạm bẫy lớn nhất ae phải nhớ: ROE cao chưa chắc đã ngon, vì nó có thể đến từ đòn bẩy nợ. Công ty vay nợ nhiều, vốn chủ ít thì mẫu số nhỏ lại, ROE tự động phình to. Nhìn ROE 30% mà mừng, nhưng đào ra thấy nợ vay gấp 4-5 lần vốn chủ thì rủi ro cực lớn, chỉ cần lãi suất tăng hay doanh thu hụt là sập. Vậy nên xem ROE phải xem kèm tỷ lệ nợ (D/E) nhé mn.

Nói về việc dùng cái nào cho ngành nào: ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán thì ưu tiên P/B và ROE. Hàng tiêu dùng, công nghệ, sản xuất ổn định thì P/E và ROE là bộ đôi chuẩn. Còn ROE thì gần như ngành nào cũng nên xem để đánh giá chất lượng kinh doanh, nhưng luôn soi kèm đòn bẩy.

Phần quan trọng nhất mà ít người nói: khi nào mấy chỉ số này LỪA ae. Thứ nhất, earnings manipulation, doanh nghiệp có thể vẽ lợi nhuận bằng thủ thuật kế toán làm EPS đẹp, P/E nhìn rẻ giả tạo. Thứ hai, ngành chu kỳ (thép, bất động sản, chứng khoán) lúc đỉnh chu kỳ lợi nhuận to nên P/E nhìn cực thấp tưởng rẻ, mua vào đúng lúc đó là ăn full con sóng giảm, kkk mình từng dính rồi. Ngược lại đáy chu kỳ P/E cao ngất lại có khi là điểm mua. Thứ ba, lãi bất thường một lần như bán tài sản, đánh giá lại đất, nó đẩy lợi nhuận năm đó lên làm P/E và ROE đẹp ảo, năm sau hết là về mặt đất. Nên ae phải bóc xem lợi nhuận đến từ hoạt động cốt lõi hay từ khoản một lần.

Tóm lại, ba chỉ số này là điểm khởi đầu để lọc cổ phiếu chứ không phải chén thánh. Phải xem kết hợp với nhau, soi báo cáo tài chính, hiểu mô hình kinh doanh và ngành. Đây chỉ là chia sẻ kinh nghiệm cá nhân của mình, KHÔNG phải lời khuyên đầu tư. Ae tự nghiên cứu kỹ và chịu trách nhiệm với tiền của mình nhé. Chúc mn đầu tư thắng lợi!